KAZIMIERZ FURTAK

 

Profesor Michał Życzkowski - uczony o wymiarze światowym

 

Profesor Michał Życzkowski należał niewątpliwie do tych osób, które swoją ujmującą osobowością i ogromną pracą na rzecz środowiska naukowego przyczyniły się do wielkiego uznania jakie Polska Nauka zyskała w jednoczącej się Europie. W znakomitej większości europejskich ośrodków naukowych, które parały się teorią plastyczności, zjawiskami stateczności czy algorytmami optymalizacji konstrukcji postać Profesora była znana i powszechnie szanowana. Nawet w środowiskach o profilu związanym z fizyką cząstek elementarnych takich jak Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN w Genewie, wykorzystujących wiedzę pozyskaną za pośrednictwem Nauk Technicznych do budowy niezwykle wyrafinowanych współczesnych instrumentów naukowych, publikacje i książki Profesora znalazły swoje poczesne miejsce. Był bowiem człowiekiem wielkiej wyobraźni i intuicji, wyprzedzającym swoją epokę i sięgającym wzrokiem tam gdzie jemu współcześni nie ośmielali się sięgać. Zbliżył rodzimą Naukę do standardów europejskich na długo przed tym, kiedy Europa otworzyła się na Polskę. W uznaniu tych zasług, jako jeden z niewielu naukowców na świecie, został w roku 1997 wybrany członkiem zagranicznym Austriackiej Akademii Nauk.

Profesor wytyczył swoim życiem niedościgniony wzorzec kariery naukowej. Mając 24 lata, w roku 1954, ukończył studia wyższe na Wydziale Mechanicznym Politechniki Krakowskiej. Już dwa lata wcześniej podjął pracę na Wydziale w charakterze asystenta a w roku 1953 prof. Wacław Olszak zaproponował Mu pracę w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. W roku 1955 uzyskał stopień naukowy doktora nauk technicznych. Promotorem rozprawy doktorskiej był prof. Izydor Stella-Sawicki, założyciel Politechniki Krakowskiej po II Wojnie Światowej. Praca doktorska dotyczyła problemów sprężysto-plastycznego wyboczenia kolumn i zawierała elementy parametrycznej optymalizacji. Młody doktor wyjechał następnie na roczny staż do Imperial College w Londynie, gdzie miał okazję współpracować z takimi sławami jak prof. Hugh Ford oraz prof. John M. Alexander. Pod ich wpływem oraz z ich inspiracji rozpoczął prace nad wyboczeniem pełzającym. Ta tematyka zaowocowała rozprawą habilitacyjną, którą przedstawił w roku 1960, w wieku 30-tu lat, w wyniku czego został pierwszym doktorem habilitowanym na Politechnice Krakowskiej. Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego uzyskał mając 32 lata, a tytuł naukowy profesora zwyczajnego otrzymał mając lat 39. Jako 43-letni naukowiec został wybrany członkiem korespondentem PAN, a w wieku 59-ciu lat został jej członkiem rzeczywistym. W okresie intensywnej pracy naukowej wypromował Profesor 29-ciu doktorów i 11-tu doktorów habilitowanych, spośród których 5-ciu zostało profesorami w kraju lub za granicą. Przez 23 lata (1973 - 1996) pełnił funkcję dyrektora Instytutu Mechaniki i Podstaw Konstrukcji Maszyn na Wydziale Mechanicznym Politechniki Krakowskiej.

Najważniejsze zainteresowania Profesora koncentrowały się wokół teorii plastyczności, reologii, stateczności konstrukcji, a także optymalnego projektowania. W późniejszym okresie pracy twórczej, niewątpliwie pod wpływem kryzysu zdrowotnego, zajął się Profesor również biomechaniką. Badania naukowe zaowocowały napisaniem trzech książek, współautorstwem trzynastu innych oraz opublikowaniem ponad 260 artykułów w renomowanych czasopismach oraz materiałach konferencyjnych. W roku 1986 został przewodniczącym Komitetu Redakcyjnego monumentalnego dzieła jakim była encyklopedia „Mechanika Techniczna”. Był wreszcie członkiem komitetów redakcyjnych takich czasopism jak: Solid Mechanics Archives, International Journal of Mechanical Sciences, International Journal of Plasticity, Structural Optimization, Acta Mechanica Sinica, Zeitschrift fur Angewandte Mathematik und Mechanik, a także Applied Mechanics.

Nade wszystko jednak był Profesor Michał Życzkowski wspaniałym dydaktykiem i wychowawcą młodzieży. Stanowił uosobienie autorytetu moralnego dla wielu pokoleń inżynierów opuszczających mury Politechniki Krakowskiej. Był wyjątkowym wzorcem osobowym w trudnych czasach, kiedy codzienną postawą i niezależnością w myśleniu należało wykuwać ścieżki wolności przyszłej suwerennej już Rzeczypospolitej. Był przyjacielem Papieża Jana Pawła II i wielkim orędownikiem stosowania nauki Ojca Świętego w życiu osobistym i profesjonalnym. Był osobą posiadającą rzadką zdolność wsłuchiwania się w drugiego człowieka. Oceniał obiektywnie, rzeczowo i w sposób wyważony. Stymulował do pracy i zachęcał do sięgania po kolejne szczyty. Nade wszystko jednak pomagał tam gdzie młodzieńczy entuzjazm wymagał wsparcia głębokiej wiedzy i doświadczenia.

Był Profesor człowiekiem prawdziwie światowym. W latach 1971-72 przebywał jako profesor wizytujący w University of Massachussets w USA, w roku 1980 w Universitaet Bochum w Niemczech, w roku 1983 przebywał w University of Liverpool w Wielkiej Brytanii, a następnie w latach 1988-91 wyjechał do Joint Research Centre Varese we Włoszech. Utrzymywał bardzo bliskie kontakty z Międzynarodowym Centrum Mechaniki (CISM) w Udine gdzie wykładał i dokąd chętnie wysyłał młodych pracowników nauki na szkolenie w ramach tzw. szkoły letniej. Wytyczył wreszcie ścieżki współpracy z takimi laboratoriami o światowej renomie jak CERN w Genewie. Był głęboko przekonany, że wymiana naukowa z ośrodkami europejskimi i światowymi może przynieść wyłącznie korzyści rodzimej myśli naukowej. Szczególna nić wzajemnego zrozumienia i współpracy związała Profesora z Politechniką Wiedeńską i osobą profesora Herberta Manga, prezesa Austriackiej Akademii Nauk. Ożywiona współpraca trwała wiele lat i doprowadziła do zbliżenia środowisk naukowych obu Politechnik: Krakowskiej i Wiedeńskiej. Dzięki staraniom Profesora żywe kontakty powstały również pomiędzy Politechniką Krakowską i TU Berlin. Był więc Profesor niestrudzonym orędownikiem współpracy międzynarodowej i wymiany cywilizacyjnej w przeddzień osiągnięcia przez Polskę statusu kraju członkowskiego Unii Europejskiej.

Profesor Michał Życzkowski ma niewątpliwie dwie rodziny: tę naturalną gdzie dorobił się czwórki dzieci i licznych wnuków oraz tę naukową w ramach, której wykształcił i wychował inżynierów, nauczycieli akademickich oraz wybitnych uczonych. Jako symbol wdzięczności Politechnika Krakowska nadała Mu z okazji 50-lecia założenia Uczelni tytuł Doktora Honoris Causa. Nade wszystko jednak Profesor Michał Życzkowski pozostanie w pamięci tych, którzy dostąpili zaszczytu obcowania z nim i wzrastania pod Jego skrzydłami.

 

 

Kazimierz Furtak